TİCARİ KREDİ

TİCARİ KREDİLER

1.    Ticari Kredi de Kullanılan Tanımlamalar

a)    Kredi: Genel anlamda kısaca bankaların, yasal sınırlar dahilinde ihtiyaç sahiplerine belirli bir süre sonra geri alınması kaydıyla borç olarak vermesi şeklidir.
b)    Borçlu Cari Hesap: Şirketlerin mali durumları göz önünde bulundurularak belirli  bir limit çerçevesinde, dilediği zaman para çekme ve yatırma olanağı sağlayan (faiz oranları piyasalardaki değişimlere bağlı olarak değiştirilebilen) teminatlı veya teminatsız kredilerdir.
c)    Spot Kredi : Kredi kullandırma aşamasında tesbit olunan faiz oranının vade sonuna kadar değiştirilmediği, faiz ile vergi ve diğer kesintilerin, üzerinde mutabık kalınan dönemlerde, anaparanın ise kredi vadesi sonunda bir kerede ödendiği kredi türüdür. Sözkonusu kredi uygulamasında anaparanın erken ödenmesi, ancak bankanın muvafakatıyla ve belirleyeceği esaslar çerçevesinde mümkündür.
d)    Valör: Faiz hesaplamasında başlangıç oluşturan tarihtir. Kredi hesaplarına alacak geçen hareketler için valör işlemin yapıldığı günü takip eden ilk iş günüdür. Borç geçen işlemler için valör, işlemin yapıldığı gündür.
e)    Vade: Kredinin ne zaman geri ödeneceğinin veya ne kadar süre ile kullanılacağına ilişkin olarak, kredi kullandırılmadan önce tespit edilen tarihtir. Kredilerin kullandırıldıktan belli bir süre sonra (vadesinde) geri ödenmesi gerekmektedir.
f)    Limit: Kısaca sınır demektir. Banka  genel müdürlüğünce getirilen sınırlamalar dahilinde,  gerçek veya tüzel kişiye kullandırılmak üzere tahsis edilen kredinin azami tutarıdır.
g)    Marj : Kredi kullandırırken alınan güvence ile karşılığında ödenecek kredi arasındaki farktır. Uygulanan marj oranı,  bankanın kredi alacağını tahsil edememesi halinde, anapara, faiz ve diğer masrafları karşılayacak düzeyde olacak şekilde tespit edilir

2.    Faiz oranları ve diğer masraflar

Bankalar, kendi kaynaklarından kullandıracakları kredilere uygulayacakları faiz oranlarını vade ve türlerine göre serbestçe tespit ederler. Kredi faiz oranları, açılmış ve açılacak kredi hesaplarına ilan tarihinden itibaren uygulanır. Kredi işlemlerinde faiz dışında  tahsil olunacak masrafların nitelik ve azami sınırları da  bankalarca serbestçe belirlenmektedir.

3.    Ticari Kredi ve faiz tutarının tahsili

Ticari Kredi işlemlerinde faizler , müşteri ile farklı bir anlaşma bulunmaması halinde  31 Mart, 30 Haziran, 30 Eylül ve 31 Aralık olmak üzere üçer aylık devrelerde kredinin faizi ile birlikte kapatılması ya da faizinin ödenerek anaparanın borç olarak ertelenmesi şeklindedir. Kredinin bu tarihler dışında kapatılması durumunda ise  kapamanın yapıldığı gün itibariyle faiz tekrar hesaplanarak anapara ile birlikte tahsil edilir.

4.    Ticari Kredilerin  sınıflandırılması

Ticari Krediler esas olarak, kullanış şekli ve içerikleri bakımından nakdi ve gayri nakdi krediler olarak iki gruba ayrılmaktadır.

a) Nakdi Krediler

Genel olarak açıklanacak olursa faiz ve komisyon karşılığında belli bir vadeye bağlı olarak ödünç para verilmesi şeklinde kullanılan kredi şeklidir. Firmalar  oluşan nakit para gereksinimlerini kredi değerliliğine gore tahsis edilen  teminatlar dahilinde belirli bir sure ile karşılayabilirler.
Nakdi krediler yukarıda da açıklandığı gibi müşteriye borçlu cari hesap veya spot kredi şeklinde kullandırılabilir.

b) Gayrinakdi  krediler

Bir işin yapılmasını, bir malın teslimini veya bir borcun ödenmesini taahhüt eden kimselerin bu taahhütlerini kararlaştırılan koşullara uygun olarak yerine getireceklerini veya borçlandıkları paraları vadelerinde ödeyeceklerini temin etmek üzere, bankaca karşı tarafa hitaben taahhütte bulunulması, garanti verilmesi tarzında kullandırılan krediler gayrinakdi kredi olarak tanımlanmaktadır. Bu tür kredilerde ödünç para verilmesi, yani bankadan nakit çıkışı söz konusu olmayıp, bir garanti verilmesi (borcun ödenmemesi halinde ödeme taahhüdü) durumu vardır.  Gayrinakdi kredilere faiz uygulanmaz , bankalarca sadece komisyon alınır. Gayrinakdi kredilerin nakde dönüşmesi halinde firmalardan, ödeninceye kadar temerrüt faizi alınır.
Gayrinakdi kredileride; teminat mektubu kredisi, harici garanti kredisi, ithalat akreditif kredisi ve kabul kredisi olarak sınıflandırmak mümkündür.

•    Teminat Mektubu Kredisi

Teminat mektubu; borçlunun alacaklıya karşı üstlendiği yükümlülüğün yerine getirilmesini garanti etmek üzere banka tarafından alacaklıya verilen mektuptur. Bu mektupla banka, borçlunun üzerine aldığı yükümlülüğü alacaklı ile aralarındaki sözleşme koşullarına uygun olarak yerine getirmemesi halinde alacaklının talebi ile hiçbir itiraza gerek kalmadan teminat mektubunda yazılı olan tutarı alacaklıya ödemeyi taahhüt etmektedir.
Bankalar düzenledikleri teminat mektubu karşılığında, müşteriden belirli bir oranda  komisyon alırlar. Komisyon oranları bankalarca serbestçe belirlenir.

•    Harici garanti kredisi

Harici garanti kredisi de bir tür teminat mektubu kredisidir. Harici garantide ortada yabancı para cinsinden düzenlenmiş bir teminat mektubu vardır. Ancak, bu teminat mektubunun muhatabı yurtdışında yerleşik bir kişidir. Teminat mektubu yabancı bir dilde yazılarak muhataba iletilir.

•    İthalat akreditifi kredisi

Akreditifli ithalat işlemlerinde; ithalatla ilgili şartları (yükleme vadesi, ödeme şekli, malın cinsi ve tutarı vb.) içeren akreditif mektubunun  bankaca  yurtdışındaki ihracatçının bankasına gönderilmesi sonucunda, banka, ithalatçı müşterisinin mal bedelini ödememesi durumunda, bu bedeli malın Türkiye’ye gönderilmesinin ardından ihracatçıya ödeme taahhüdü altına girmektedir. Dolayısı ile banka ithalatçı müşterisi lehine bir gayri nakdi kredi açmış olmaktadır. Buna ithalat akreditif kredisi denilir. Mal bedeli belli bir vade sonunda ödenecek ise, kredinin ismi “Vadeli Akreditif Kredisi” olmaktadır.

•    Kabul ve aval kredisi

Kabul kredisi de esas itibariyle bir ithalat kredisi niteliği taşımakta, ancak bu tür işlemlerde ayrıca ihracatçı tarafından ithalatçı üzerine çekilen bir poliçe söz konusu olmaktadır. İhracatçı ve ithalatçının anlaşmasına göre mal bedeli, yüklemeden sonra 3 ay, 6 ay, 9 ay vb. sürelerden sonra ödenebilir. Bu durumda ihracatçı, kararlaştırılan vadede mal bedelinin ödeneceğini belirten bir poliçe düzenleyerek kabul etmesi için ithalatçıya gönderir. Satıcı, çoğu durumda mal bedelinin ödenmesini garanti altına almak için ithalatçının bankasının poliçeyi kabul etmesini ister. Poliçenin bankaca kabul edilmesi halinde, banka poliçe tutarını poliçe vadesinde ihracatçının bankasına ödemeyi taahhüt etmektedir. Poliçenin ithalatçı tarafından kabul edilerek aval verilmesi de mümkündür. Bankaca poliçe kabul edilerek veya aval verilerek poliçe üzerine imza atıldığı an ithalatçı lehine bir gayri nakdi kredi açılmış olur.

5.    Ticari Kredi açılması ve  kullandırılması

a)    Kredinin açılması (onaylanması)

Krediler genellikle müşterinin bankaya başvurusu üzerine açılmaktadır. Kredi açılma aşamasında  önce müşteri istihbaratı yapılır. Daha sonra firmanın mali analizini yapmak ve kredi değerliliğini  ölçmek üzere, firmadan mali tabloları ,kuruluş belgeleri ve hesap vaziyetleri  gibi belgeler istenir. Yapılan incelemeler olumlu olduğu takdirde, aksi bir durum gözlenmedikçe talep edilen kredinin kullandırımı  uygun görülür ve belirlenen teminatlarında  tesis edilmesiyle birlikte kredi açılması mümkün hale gelmektedir.

b)    Kredinin kullandırılması

Krediler belirli bir limite kadar şube yetkisinde kullandırılabilmektedir. Şube yetkisinde kullandırılan kredilerde Şube İçi Kredi komitesi, Bölge yetkisinde kullandırılan kredilerde Bölge Müdürlüğü, otorize kredilerde ise Genel Müdürlük tarafından kredi onayında öngörülen şartlarında yerine getirilmesinden sonra, kredilendirilen firma ile sözleşme veya taahhütname düzenlenerek işlem başlatılır.Nakdi kredilerde kredinin kullandırılması, kredi hesabından firmaya nakit ödemenin yapılması ile olur. Bu ödeme şekli firmanın banka nezdindeki ticari mevduat hesabına yapılabileceği gibi, kasadan da yapılabilir. Gayrinakdi kredilerde ise bir teminat mektubunun düzenlenmesi, veya bir akreditifin açılması şeklinde olmaktadır.

Bankalarda borçlu cari hesap şeklinde kullandırılan tüm nakit kredilerde faiz tahakkuk dönemleri, Mart, Haziran, Eylül ve Aralık aylarının sonları olarak belirlenmiştir. Bankalar faiz tahakkuk dönemlerini takip eden 15 gün içinde müşterilerine noter aracılığı ile “Hesap Özeti” gönderirler. Süresi içinde gönderilen hesap özetinin içeriğine, alındığı tarihten itibaren bir ay içinde itiraz etmeyen müşteri, hesap özetinin gerçeğe aykırılığını ancak borcunu ödedikten sonra dava edebilir.

6.    Kredinin vadesinde ödenmemesi

Kredinin veya faizinin belirlenen süre çerçevesinde ödenmemesi halinde kanuni takibe geçilmektedir. Kanuni takibe geçilebilmesi ve  kredinin, müşteriden geri talep edilebilir hale gelebilmesi için öncelikle kredinin ihtarname ile borçludan istenmesi gerekmektedir. Bu durumda müşteri temerrüde düşmüş olur. Borcun geri ödenmesini talep eden ihtarnameler ise  genellikle noter aracılığı ile gönderilir. Artık bu aşamadan sonra kredinin yasal yollara başvurularak  müşteriden tahsili mümkün hale gelmiştir.

7.    Kredilerde teminat

Kredi kullandırımında, kredi borçlusunun taahhütlerinin yanı sıra kredinin geri dönüşünü sağlamak amacıyla kredinin türüne göre ek teminatlar alınmaktadır..Bunlar , kredi değerliliği yüksek görülen gerçek veya tüzel kişilerin kefaletleri olabileceği gibi, bunun yanında  gerçek ticari ilişkilerden kaynaklanan senet, çek, uygun görülecek emtia, hisse senedi, mevduat rehni, ekspertiz değeri yeterli olmak kaydıyla menkul rehni, ticari işletme rehni, gayrimenkul ipoteği vb. gibi  maddi  teminatlarda olabilir.